Yürütücü işlevler, çocukların öğrenme, problem çözme ve günlük yaşamda karar verme süreçlerinde büyük rol oynayan bilişsel becerilerdir. Erken çocukluk döneminde hızla gelişen bu beceriler, hem akademik hem de sosyal hayatta başarı için kritik öneme sahiptir.
-
Çalışan Bellek
Çalışan bellek, bilgiyi kısa süreliğine akılda tutma ve gerektiğinde kullanma becerisidir.
- Öğretmenin verdiği çok adımlı yönergeleri takip etmek,
- Matematik problemlerinde adımları hatırlamak,
- Okuduğunu anlamak bu beceriyle mümkündür.
📌 Araştırmalar, çalışan belleğin akademik başarıyı öngörmede IQ’dan daha belirleyici olabileceğini ortaya koymaktadır. 5 yaşındaki çocuklarda yapılan bir çalışma, çalışan belleğin yıllar sonra bile okuma ve matematik performansını tahmin edebildiğini göstermiştir. (Alloway & Alloway, 2010)
Çalışan bellek yalnızca okulda değil, günlük yaşamda karar verme, görevleri düzenleme ve konuşmaları takip etme gibi işlevlerde de kritik öneme sahiptir.
-
Ketleyici Kontrol
Ketleyici kontrol, dikkat dağıtıcı uyaranları bastırma, dürtüleri kontrol etme ve uygun davranış seçebilme becerisidir.
- Çocuğun sınıfta kurallara uyması,
- Oyun sırasında sabırlı kalabilmesi,
- Dikkatini hedefine yöneltebilmesi bu beceriyle mümkündür.
Bu beceri, çocukluk döneminde hızla gelişir ve sosyal uyum, akademik başarı için temel kabul edilir. Araştırmalar, ketleyici kontrolün okuma, matematik ve sosyal gelişimde önemli rol oynadığını göstermektedir.
-
Bilişsel Esneklik
Bilişsel esneklik, çocuğun olaylara farklı açılardan bakabilme, strateji değiştirebilme ve problemlere yeni çözümler üretebilme becerisidir.
- Kurallar değiştiğinde uyum sağlamak,
- Farklı yollar deneyerek problem çözmek,
- Başkalarının bakış açılarını anlamak bilişsel esneklik sayesinde olur.
Bu beceri, yaratıcılık ve problem çözmeyle yakından ilişkilidir. Araştırmalar, bilişsel esnekliğin öz-düzenleme, dayanıklılık ve uyum sağlama gibi psikolojik becerilerle güçlü şekilde bağlantılı olduğunu göstermektedir.
Yürütücü İşlevlerin Gelişim Süreci
- Yürütücü işlevler bebeklikte başlar, 3–7 yaş arasında en hızlı gelişimi gösterir ve ergenlikte olgunlaşır.
- Prefrontal korteksin gelişimi, çocukların dikkat, planlama ve problem çözme becerilerindeki ilerlemeleri destekler.
- 3–5 yaş arasındaki bu hızlı gelişim dönemi, çocukların sosyal-duygusal becerilerini de güçlendirir.
Bu nedenle erken çocuklukta yürütücü işlevlerin desteklenmesi, gelecekteki başarı için kritik önem taşır.
Yürütücü işlev becerileri, çocukların öğrenme süreçlerinden sosyal ilişkilerine kadar geniş bir yelpazede etkilidir. Çalışan bellek, ketleyici kontrol ve bilişsel esneklik, erken yaşta desteklendiğinde çocukların hem akademik başarıları hem de sosyal uyumları için sağlam bir temel oluşturur.